مدیریت استراتژیک در صنعت پلاستیک

WWW.JRBAHARAN.IR

مدیریت استراتژیک در صنعت پلاستیک

1 - مقدمه

از زمان تاسیس کارخانه ها و سازمانها ، همواره برای اداره امور ، نیاز به راهکارها و روشهایی بوده که عمدتا بر پایه تجربه شخصی مدیران و سرپرستان استوار بوده است . به تدریج و با پیچیده تر شدن روابط بین جوامع ، چه در سطح فردی و چه در سطح ملی یا بین المللی ، اصول برنامه ریزی و مدیریت سازمانها به سمت علمی شدن مدیریت سوق پیدا کرد . به مرور ، استراتژی های مختلفی از طرف نظریه پردازها معرفی گردید ، تا بتوان به یاری آنها ، سازمانها را اداره کرد و در عین حال در دنیای پر رقابت کنونی بتوان دوام آورد . استراتژیهای مناسبی برای رقابت ، ارائه شد ولی با توجه به رشد بسیار زیاد سازمانها و کاهش سهم آنها از سود و تقاضای بازار ، رفته رفته کار را چنان سخت کرد که سازمانهای زیادی مجبور به ترک محیط شدند . در حال حاضر به نظر می رسد استفاده از یک استراتژی ثابت برای بقا ، در بلند مدت غیرممکن است . در این اوضاع به نظر می رسد نه تنها راه درست ، استفاده از چند استراتژی همزمان است بلکه نیاز به تلفیق آنها نیز احساس می شود .

شکست و موفقیت طرح ها و برنامه های یک سازمان ارتباط تنگاتنگی با چگونگی توسعه و اجرای استراتژیها دارد . بنابراین توسعه و اجرای استراتژی جزء وظایف اصلی مدیر اجرایی هر سازمانی می باشد . تدوین استراتژی فرایند پیچیده ای است که نیازمند یک رویکرد سیستماتیک به منظور تشخیص عوامل خارجی و انطباق آنها با قابلیتهای داخلی سازمان است . رویکرد نوآوری در یک سازمان یک فرایند پویا بوده و ابدا نباید آنرا به عنوان یک بسته استراتژی محدود در نظر گرفت (کابوکین[1] ،2014) .

رویکرد های متنوعی برای توسعه استراتژی وجود دارد که می توان از ماتریس گروه مشاورین بوستون[2]BCG ، ماتریس جنرال الکتریک[3]GE ، مدل پنج عاملی پورتر ، مدل 7S مک کینزی[4] ، SWOT[5]، توسعه عملیات کیفی[6] و ماتریس چرخه عمر[7] نام برد.

2 - ادبیات موضوع

در سالهای اخیر صنایع خودروسازی و صنایع قطعه سازی وابسته به آنها نیز رشد بسیار خوبی داشته اند و دانش فنی آنها پیشرفت زیادی داشته است. در هر منطقه از جهان رقبای بسیاری ، رقابت شدیدی با یکدیگر دارند بطوریکه محیط رقابت در صنعت به شدت حالت نزاع تمام نشدنی به خود گرفته است . برای رهایی از این وضع ، اتخاذ یک سیاست بلند مدت و فارغ از دغدغه رقابت در این محیط الزامی است . در شرایط کنونی و در میان مدلهای تدوین استراتژی ،یک استراتژی نوآورانه برای کلیه صنایع بشدت مورد نیاز است . این انتخاب برای پیشرفت و جلو افتادن از بقیه رقبا نیست بلکه تنها راه بقا در بازار می باشد .

در دوران پس از تحریم که در حال شروع است و یک اتفاق جدید در تاریخ ایران به حساب می آید ، نه تنها چهره اقتصادی و سیاسی ایران رو به تغییر است بلکه می تواند تغییرات عمده ای نیز در چهره منطقه و جهان ایجاد کند .

در این میان واقعیت تلخ و ناخوشایندی هم برای ما ایرانیان خود نمایی می کند . همه می دانیم که اکثر صنایع ایران قدرت رقابت با صنایع جهانی را ندارند . این عدم رقابت نه تنها با شرکت های چند ملیتی و غولهای صنعتی بین المللی ، بلکه با قدرتهای متوسط هم خودنمایی می کند . اقتصاد بشدت دولتی و همراه با رانت ایران ، باعث شده فقط در محدوده مرزهای خودمان شرکتها بتوانند فعالیت خود را ادامه دهند . ولی خوشبختانه این دوران رو به اتمام است . ما باید بتوانیم در دوران پس از تحریم با صنایع جهانی رقابت کنیم و بعد از آن هم بحث ورود به سازمان تجارت جهانی نیز پیش خواهد آمد .

استراتژی های نو بهترین انتخاب مدیران سازمانها برای این دوران است . این استراتژی ها بر پایه نوآوری قرار دارد . که با توجه به وجود نخبه ها و تحصیل کرده های فراوان موجود در ایران ، ایجاد نوآوری و جهش در صنایع ابدا دور از دسترس نیست .

3 - استراتژی های قابل اجرا در صنایع پلاستیک

برای کاهش هر چه بیشتر هزینه ها و بالا بردن کارایی و اثر بخشی تولید ، می توان استراتژی هایی را بکار برد که در شرایط کنونی بیشترین سود و کمترین هزینه از تولید ، عاید شرکتها شود .

استراتژی 1: طراحی و ساخت دستگاهها و ابزاری که در خارج از شرکت وجود ندارد به منظور بالا بردن تولید

گاهی در کارخانه محصول یا قطعه ای تولید می شود که نیاز به پرس ، چسب زدن ، پلیسه گیری و یا کارهایی از این دست لازم است بر روی آن انجام شود . تمامی این کارها را می توان به وسیله نیروی دست کارگران انجام داد ولی برای بهبود در کیفیت ، کاهش زمان تولید و افزایش راندمان کارگران ، می توان دستگاههایی طراحی نمود که کارهای فوق را با سرعت و دقت بیشتری بتوان انجام داد . گاهی دیده شده ، با طراحی و ساخت یک دستگاه پرس کوچک ، سرعت تولید کار تا دو برابر افزایش میابد و اپراتورها هم خستگی کمتری در طول روز خواهند داشت .

استراتژی 2: استفاده از کلوخه ها و مواد دور ریز و استفاده از مواد جایگزین

در صنایع پلاستیک ، ممکن است پس از تزریق قطعات ، برخی محصولات ، ضایعات شوند . این قطعات را می توان آسیاب نموده و دوباره در چرخه تولید از آنها استفاده کرد . ولی در هنگام شروع تولید یک قطعه ، هنگامی که قالبی به تازگی بر روی دستگاه بسته می شود ، مواد زیادی به صورت کلوخه و توده ای از مواد بوجود می آید که قابل آسیاب نیست . این توده را می توان در هنگام تشکیل بصورت صفحات نازک و تخت درآورد ، که در این حالت می توان آنها را دوباره آسیاب کرده و مجددا مورد استفاده قرار داد .

استراتژی 3: ایجاد بازرسی برای قطعات در خارج از شرکت

گاهی برای شرکتی اتفاق می افتد که برخی قطعات و محصولات خود را در خارج از شرکت و بدست پیمانکاران تولید نماید . به عبارتی برون سپاری کند . یکی از راههای خوب کاهش ضایعات و کاهش هزینه برگشتی از طرف مشتری ، ایجاد بازرسی در شرکت تولید کننده است . یعنی فقط تولید به پیمانکار سپرده شود و بازرسی توسط خود شرکت انجام شود . در این حالت از طرف شرکت مادر ، بازرس یا بازرسانی در محل تولید مشغول بکار می شوند و کار بازرسی انجام می گیرد .

استراتژی 4: نصب چیلر [8] و اینورتور[9] بر روی دستگاهها به منظور افزایش تولید

برای تنظیم دمای قالبهای تزریق پلاستیک نیاز است که از یک سیستم خنک کاری استفاده شود . چنانچه تعداد دستگاههای تزریق در کارگاه تولیدی زیاد باشد ، و نیز برای افزایش سرعت تولید لازم است از سیستم خنک کاری چیلر استفاده شود . با این روش خنک کاری می توان سیکل تولید هر قطعه را کاهش داده و کیفیت و کمیت را بالا برد .از اینورتور هم می توان برای کاهش مصرف برق استفاده کرد.

به طور خلاصه :

الف ) مصرف انرژی برق را کاهش می دهد .

ب ) سرعت تولید را افزایش می دهد .

ج ) تنوع تولید قطعات را بالا می برد .

د ) زمان تولید را کاهش می دهد .

استراتژی 5: نصب سیستم اطلاعاتی یکپارچه

نصب سیستم های اطلاعاتی یکپارچه یک نیاز اساسی برای سازمانهای ایرانی است. در حالت سنتی ، هر قسمتی از شرکت ، بنا به نیازهای خود ، از نرم افزارهایی مثل اکسس یا اکسل و یا بانکهای اطلاعاتی خاص خود استفاده می کند . اطلاعات هر بخش نظیر تولید ، انبار ، کنترل کیفیت ، برنامه ریزی و مالی در فایلهای جداگانه ای است که مستقل از یکدیگر می باشد . ولی با سیستم یکپارچه ، تمام اطلاعات در قالب یک نرم افزار بوده که همزمان می تواند مورد استفاده بخشهای مختلف سازمان باشد . مثلا بخش تولید یک کارخانه می تواند آمار تولیدی یک محصول را در سیستم یکپارچه وارد نماید و همزمان بخش مالی آنالیز قیمت آنرا انجام دهد و در همان لحظه به موجودی انبار اضافه گردد . برنامه ریزی هم می تواند از موجودی انبار برای برنامه ریزی دقیق استفاده نماید .

به سبب مزاياي MIS [10] مانند ارتباطات نزديكتر، كنترل دقيقتر وگردآوري داده هاي مطمئن تر وپردازش سريعتر داده ها وتبديل آنها به اطلاعات مديران، از سيستمهاي اطلاعاتي مديريت در برنامه ريزي سازماندهي، رهبري وايجاد انگيزه، گزارشدهي و كنترل استفاده كرده واين اعمال مديريتي را با نهايت دقت وكارآيي، درمدت زمان بسياركمتري درسازمان انجام مي دهد.

گاهي راه اندازي MIS در شركت موجب ترس كاركنان و حتي مديران مي شود مديريت شركت مي تواند با اجراي تدابير زيراز ترس كاركنان بكاهد:

1- استفاده ازرايانه به عنوان يك وسيله ارتقاي شغلي با دادن كارهاي تكــــراري خسته كننده به رايانه ودادن كارهايي كه تواناييهاي آنها را به چالش برميانگيزد؛
2- استفاده ازارتباطات رسمي براي حفظ آگاهي كاركنان ازتوجهات شركت ؛
3- ساخت يك رابطه مطمئن بين كاركنان، متخصصان اطلاعاتي ومديريت؛
4- اهداف شركت را در راستاي نيازهاي كاركنان مشخص كنند .

MIS نه تنها مديران را درامور استراتژيك حمايت مي كند، بلكه درتصميمات تكراري وروزمره نيز اطلاعات لازم را دراختيار مديران میانی قرارمي دهد وآنها را قادر مي سازد تا به اطلاعاتي دست يابند كه جهت تصميم هایشان كمك موثري باشد. MIS مي تواند تصاويري از مغايرتها وانحرافات از برنامه هاي تعيين شده را نيز آشكار سازد چنين اطلاعاتي ازطريق تهيه گزارشات مديريت درقالبها و تصاوير منطقي و قابل تعبير و تفسير وتجربه وتحليل دراختيار مديريت قرار مي گيرد.

نرم افزارهای شماران و همکاران سیستم ، سیستمهای اطلاعاتی یکپارچه ای است که می توان آنها را در شرکت مورد استفاده قرار داد . صرفنظر از هزینه ای که بابت این کار از طرف شرکت انجام میشود . این کار مزایای بسیاری دارد . اطلاعات تولیدی کاملا شفاف بوده و مدیریت شرکت می تواند محصول تولیدی را از زمان ورود مواد اولیه به شرکت تا فروش آن و تحویل به مشتری رصد نماید .

4 – راه کار های دیگری نیز می توان در صنایع پلاستیک بکار برد تا بهره وری شرکت ها افزایش یابد

1 – طراحی و ساخت دستگاه های که دخالت نیروی انسانی را کاهش دهد .

2 - حذف اپراتور دستگاه با طراحی مجدد قالب

معمولا وقتی قطعه ای تولید می شود باید اپراتوری حضور داشته باشد تا در کنار اینکه مراقب است قطعه ای در قالب گیر نکند ، اقدام به پلیسه گیری قطعه نیز نماید . می توان با صرف هزینه ای ، قالب را در موقع ساخت ، طوری طراحی نمود که نیازی به حضور اپراتور نباشد . در این حالت هزینه تمام شده برای شرکت به مراتب کاهش خواهد یافت .

3 – استفاده از هاترانر که که با حذف قسمت راه گاه از قطعات تزریق شده پلاستیک باعث کاهش ضایعات می شود ،

بطور خلاصه :

الف ) هزینه تولید به علت کاهش ضایعات کم می شود .

ب ) سرعت تولید افزایش می یابد .

4 - بازرسی کیفی توسط اپراتور دستگاه به جای بازرس کنترل کیفی

چنانچه به اپراتورهای با تجربه شرکت ، آموزشهای کنترل کیفی نیز داده شود ، کارگران بخش تولید ، علاوه بر اینکه امور روزمره را انجام دهند می توانند به بررسی مشکلات کیفی قطعه هم بپردازند و تا حدی ، مسئولیت بازرس کنترل کیفیت را به عهده بگیرند .

5 - دایر شدن بازرسی مجدد جدا از بازرسی کنترل کیفیت

گاهی لازم است قطعه ای ، در خارج از شرکت تولید شود و یا بخشی از کار تولید به شرکت دیگری محول شود. در این حالت بجای دوباره کاری و صرف هزینه زیاد ، می توان از شرکت مادر ، بازرسی به شرکت تولید کننده محصول اعزام کرد تا بطور تمام وقت بازرسی قطعات تولیدی را به عهده بگیرید . این سیاست شاید به نظر هزینه بر بیاید ولی تاثیر زیادی در کاهش ضایعات و محصول برگشتی از مشتری خواهد داشت .

6- بالا بردن میزان رضایتمندی مشتری به علت تحویل بموقع

با توجه به اینکه برای تولید یک محصول و رسیدن کالاهای تولیدی به دست مصرف کننده ، شرکتهای زیادی در زنجیره تامین محصول قرار می گیرند ، هر شرکتی که مشتری است در اصل خود تامین کننده شرکت دیگری است . به همین دلیل دریافت به موقع قطعات یا مواد اولیه از شرکت تامین کننده برای شرکت تولیدی اهمیت بسیاری دارد . چنانچه در کار ارسال محصول ، خللی وارد شود اعتبار شرکتهای واسط نیز به خطر می افتد.

7– به منظور بالا بردن انگیزه کارکنان ، با افزایش سابقه کار پرسنل ، از استفاده آنها در مشاغل سخت تر خودداری گردد .

8– ارتقای سطح علمی و فنی کارکنان ، به علت استفاده از سیستمهای اطلاعاتی و استفاده از دستگاه های تزریق با سیستم PLC

9 – استفاده از روان کننده ها : روان کننده ها افزودنی هایی هستند که نقش کاهنده جاذبه و اصطکاک بین سطوح داغ دستگاههای شکل دهنده و سطح پلیمر مذاب دارند .هدف از این عمل آسیب نرسیدن به آن در حین فرایند می باشد.

وظیفه روان کننده: روان کننده ها در کاهش گرانروی مواد در حین فرایند تاثیر مطلوبی دارند,همچنین در تشکیل قطعه قالبگیری شده با ظاهر صاف و صیقلی نقش بسیار اساسی دارند.در حقیقت روان کننده ها نقش بسیار مهمی در رفع آسیب های ناشی از تنش های بالای حرارتی که به طور عمده در اثر حرکت برشی مذاب ایجاد می شوند و موجب تغییر رنگ و سوختگی پلاستیک میگردند,به عهده دارند.این نوع افزودنی موجب کاهش جاذبه داخلی بین مولکولها و اصطکاک خارجی مذاب پلاستیک ,هنگام تماس با سطوح داغ دستگاه شکل دهنده,در حین عبور از داخل شکاف های باریک فیلم ساز ,کانال ها و دای ها می شوند.
روان کنند ها همچنین موجب ظهور خاصیت بالشتکی در پلاستیک , می گردند که طی آن هنگامی که یک نیروی بیرونی به پلاستیک ضربه می زند مولکول های به صورت آسانتر و بدون شکست حرکت می کنند و ضربات وارد شده را دفع می کنند.

نحوه عمل: روان کننده ها اصطکاک داخلی و خارجی بین مولکولها و میان مولکولهای پلاستیک و تجهیزات شکل دهنده را کم می کنند.روان کننده های افزوده شده به آمیزه ,بین مولکولهای تشکیل دهنده پلاستیک جذب می شوند و در حین فرایند با لغزش آسانتر مولکول ها ,پدیده ذوب سریعتر اتفاق می افتد.از سوی دیگر لغزش آسانتر مولکولهای مذاب ,موجب افزایش سرعت حرکت مواد در حال شکل گیری می گردد,همین خصوصیت باعث اضافه شدن میزان تولید دستگاه می گردد .ضمن آن که از پدید آمدن تاثیرات مخرب فرایند ناشی از اثرات افزایش سرعت برشی و دمای ذوب پلیمر نیز جلوگیری می کند و محصول و دستگاه از بسیاری و از خطرات مصونیت می یابند. از طرف دیگر روان کننده ها که بصورت عامل ضد بار ساکن نیز عمل می کنند و از تشکیل بارهای الکتریکی که موجب جذب ذرات بر سطح پلاستیک ها می شود,جلوگیری می نمایند.

روان سازها در دو گروه طبقه بندی می گردند:

روان کننده داخلی و روان کننده خارجی

برای کاهش گرانروی پلاستیک مذاب و سهولت انجام فرایند از روان کننده داخلی استفاده می شود.
برای کاهش تماس و اصطکاک پلاستیک مذاب با سطوح داغ دستگاهها از روان کننده خارجی استفاده می شود.
روان کننده خارجی باید ماده ای باشد که با پلاستیک سازگاری نداشته باشد تا بتواند از آمیزه بیرون آمده و سطح خارجی پلاستیک را بپوشاند.
روان کننده خارجی که در آمیزه پلاستیک مورد استفاده قرار می گیرد بدین صورت عمل می کند که در دمای فرایند ذوب می شوند و به سطح تماس قطعه و قالب خود را می رسانند و قطعه را از تماس مستقیم با قالب و از چسبیدن به آن محافظت می کنند.
روان کننده داخلی موادی هستند که کاهش گرانروی و سهولت جاری شدن را برای پی وی سی مذاب فراهم می کنند.
پی وس سی مذاب گرانروی خیلی زیادی دارد و حرکت نسبتا دشوار پی وی سی در داخل دستگاههای شکل دهنده که دمایش مرتب در حال افزایش است امکان سوختن آن را بوجود می آورد. همزمان با استفاده از روان کننده های خارجی که تماس آمیزه پلاستیکی را با سطوح داغ کم می کند و سرعت حرکت مذاب را روی سطوح داغ بیشتر می نماید,روان کننده های داخلی نیز با کاهش گرانروی پلاستیک مذاب به حرکت جریان مذاب کمک بزرگی می کنند.

برای مثال روان کننده های داخلی باید با پی وی سی سازگاری داشته باشند تا در اثر افزایش حرارت و فشار از آمیزه خارج نشوند, در حالی که روان کننده های خارجی نباید با پی وی سی سازگازی داشته باشند تا بتواند از آمیزه بیرون آمده و سطح خارجی پلاستیک را بپوشاند.
قابلیت انحلال روان کننده به تشابه قطبیت ساختمان مولکولی پلاستیک و روان کننده دارد,اگر مقدار عددی پارامتر انحلال پذیری روان کننده و پلاستیک یکسان باشد,پلاستیک روان کننده را جذب خواهد کرد.

سازگاری یک روان کننده با پلاستیک از اهمیت فوق العاده زیادی برخوردار است. به مخلوط این دو گروه روان کننده ,کمک فرانید نیز می گویند.

مقدار کم روان کنندگی باعث گرانروی بالا و تخریب مذاب پلیمری می شود و دلیل آن وجود جاذبه بین ملکول ها,همچنین بین پلاستیک و سطح داغ تجهیز شکل دهنده افزایش می یابد.

افزایش شدید روان کنندگی باعث لغزندگی بسیار زیاد مواد پلاستیکی و کاهش تولید می شود.
روان کننده ها به چه شکل فروخته می شوند؟روان کننده ها را به مقدار کم و بصورت جامد,پودری و یا مایع به آمیزه پلاستیک ها اضافه می کنند,میزان روان کننده در فرمولاسیون بین ۰٫۵%تا ۱٫۰%است که میزان به دستگاه شکل دهنده و ظاهر نهایی قطعه مورد نظر ارتباط دارد.

منابع

احمدوند،علی محمد؛تربتی،امیر؛پور رضا،ناصر؛نادری،مهدی؛فیروزشاهی،محسن(1391)،مدل تلفیقی کارت امتیازی متوازن و تعالی به منظور بهبود عملکرد،فصل نامه راهبردهای آموزش،5(1)،58-51

استیسی،رالف(1388)تفکر استراتژیک و مدیریت تحول(ترجمه مصطفی جعفری و مهیار کاظمی موحد)،تهران: انتشارات رسا،چاپ دوم.

تبریزی،بهنام(1388)تحول سریع(ترجمه محمد دل آساو امیر عباس معصومی)، تهران: انتشارات آریانا،چاپ اول.

جلالی فریزهندی،سیدحسین(1390) راهکارهایی برای مقابله با موانع اجرای استراتژی های بازاریابی، کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی بین الملل، دانشگاه علامه طباطبایی.

حیدری ، محمد(1393)، رابطه بین تعهد کاری کارمندان و سیاستهای سازمانی، (پایان نامه کارشناسی )،دانشگاه پیام نور

صلواتی،عادل،حاجی ویسی،خزدوزی،بیژن و حسنی،کاوه(1391) ، ارزیابی عملکرد امور مالیاتی بر اساس مدل کارت امتیازی متوازن،مجله فرایند مدیریت توسعه ، پاییز 91 ، شماره 3 ، پیاپی 81